(0212) 679 32 53

Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbirleri

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri, Türk Ceza Kanunu’nda, madde 60’ta yer almaktadır. Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerinin neler olduğuna değinmeden önce “tüzel kişi” deyiminden ne anlaşılması gerektiğini açıklamamız yerinde olacaktır. Tüzel kişi, kendisini oluşturmuş olan gerçek kişilerin üzerinde, onlardan bağımsız bir varlığa sahip ve belli bir amacı bulunan örgütlenmiş kişilerle belirli bir amaca amaca özgülenmiş olan bağımsız mal topluluklarına verilen isimdir. Tüzel kişi, “hükmi şahsiyet” olarak da adlandırılmaktadır. Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerinin uygulanması, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile hukukumuza girmiştir.

 

Ceza hukuku çerçevesinde güvenlik tedbirleri, suç işleyenlerin topluma kazandırılması amacı gütmesinin yanı sıra onlardan veya kullandıkları araçlardan doğan tehlikelerin önüne geçilmesi de hedeflenmiştir.TCK’da tüzel kişiler için öngörülmüş olan güvenlik tedbirleri  özel hukuk tüzel kişileri için uygulanmaktadır. Özel hukuk tüzel kişileri, anonim, limited, kollektif, kommandit şirketler, yani şahıs ve sermaye şirketleridir. Tüzel kişinin aleyhine olarak tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine hükmedilebilmesi için TCK, bazı koşulların gerçekleşmesini öngörmüştür. Ancak bu şartların varlığı halinde tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine hükmedilecektir.

 

Bu şartlardan ilki, gerçek kişi tarafından tüzel kişi yararına suç işlenmiş olmasıdır. Yararına suç işlenmiş olan tüzel kişi, bir özel hukuk tüzel kişisi olmalıdır. Aynı zamanda tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine başvurulabilmesi için kanun, tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirinin uygulanacağını söz konusu suç bakımından belirtmiş olmalıdır. AyrıcaTCK m.60/3’e göre, güvenlik tedbirine hükmedilmiş olması, işlenmiş olan fiile göre daha ağır sonuçlar ortaya çıkarmamalıdır.

 

İşlenmiş olan fiilere göre daha ağır sonuçların ortaya çıkması ihtimalinin olduğu durumlarda hakim, güvenlik tedbirlerine hükmetmeyebilir. Örneğin, bir şirket hakkında güvenlik tedbiri uygulanması halinde pek çok kişi işsiz kalacaksa bu durumda mahkeme, ilgili maddedeki orantılılık ilkesine dayanarak herhangi bir güvenlik tedbirine hükmetmeyebilir. İşte bu koşulların varlığı halinde tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine hükmetmek mümkün hale gelecektir.

 

Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbirleri Nelerdir?

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerinin neler olduğu TCK m.60’ta belirtilmiştir. Buna göre uygulanabilecek güvenlik tedbirleri iki tane olup bunlar, iznin iptali ve müsaderedir. Bir suç nedeniyle uygulanacak güvenlik tedbiri her suç bakımından değil; yalnızca kanunda belirtilmiş olan suç bakımından uygulanacaktır. Nitekim bu kural TCK m.60/4’te de yer almaktadır. İlgili maddeye göre, bu madde hükümlerinin kanunun ayrıca belirttiği hallerde uygulanacağı öngörülmüştür. Suç niteliği taşımayan eylemler ( kabahatler) sebebiyle tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine hükmedilmeyecektir.

 

Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbirleri

 

TCK m.60’ta öngörülen ilk güvenlik tedbiri, iznin iptalidir. Buna göre, bir kamu kurumunun vermiş olduğu izne dayalı olarak faaliyette bulunmakta olan özel hukuk tüzel kişinin organ ya da temsilcilerinin iştirakiyle ve bu iznin vermiş olduğu yetkinin ve güvenin kötüye kullanılması suretiyle tüzel kişi yararına işlenmiş olan kasıtlı suçlardan mahkumiyet halinde iznin iptaline karar verilecektir. Faaliyet izninin iptal edilebilmesi için öncelikle şirketin bir kamu kurumunun vermiş olduğu izin çerçevesinde faaliyette bulunuyor olması gerekir. Aynı zamanda işlenen suç ile söz konusu izin arasında nedesellik bağı da olması gerekir.

 

İlgili madde hükmünde “kasıtlı” sözcüğüne yer verilmiş olduğu için, taksirli suçlar bakımından bu güvenlik tedbiri uygulama alanı bulmayacaktır. Mahkeme kararı ile ilgili tüzel kişi bakımından güvenlik tedbirine hükmolunurken şirketin faaliyet izni kapsamında hangi yetkileri kötüye kullandığı, yararına olup olmadığı ve nedensellik bağının olup olmadığı gibi hususlar da açığa çıkarılır. Uygulanacak olan güvenlik tedbiri ile  şirket hakkında bir hak yoksunluğu ortaya çıkacaktır.  Faaliyet izninin iptal edilmesiyle şirketin hukuki varlığı sona ermeyecektir. Yalnızca iptali gerçekleştirilen faaliyet izni ile belirli bir süre ya da koşullarda şirketin faaliyette bulunmasına engel olunacaktır. Faaliyet izninin ne kadar süre ile iptal edileceği kanunda öngörülmemiştir. Fakat elbette ki fiilin ağırlığı ile orantılı bir süre tespit edilmesi doğru olacaktır.

 

Tüzel Kişilerin Güvenlik Tedbirleri

TCK m.60’ta yer alan bir diğer güvenlik tedbiri ise müsaderedir. Müsadere, iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak şartıyla kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan, suçun işlenmesine tahsis edilen, suçtan meydana gelen ya da üretimi, bulundurulması, kullanılması, alımı satımı, taşınması yasak olan eşya ya da ekonomik değerlere el konulması ve bununla beraber mahkeme kararıyla mülkiyetin devlete geçirilmesidir. Eğer suç, özel hukuk tüzel kişisinin yararına olarak işlenmişse eşya ve kazanç müsaderesine ilişkin olan TCK m.54 ve m.55 hükümleri uygulama alanı bulacaktır. Müsadereye karar verilebilmesi için TCK m.54 ve m.55’te yer alan koşullar ayrıca göz önünde bulundurulmalıdır.

 

Tüzel Kişilerin Güvenlik Tedbirleri

 

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerinin neler olduğun değindikten sonra ayrıca bu kişilerin hangi suçları işlenmesi halinde güvenlik tedbirlerine başvurulacağını da belirtmeliyiz. Bu suçlarda bazıları; insanlığa karşı suçlar, insan üzerinde deney suçu, hırsızlık suçu, güveni kötüye kullanma suçu, ihaleye fesat karıştırma, tehdit suçu, şantaj suçu, cebir suçu, bilişim sistemine girme suçu, devletin birliğini ve bütünlüğünü bozma suçu vs.

 

Tüzel Kişilerin Cezai Sorumluluğu

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri konusunda değinmemiz gereken bir konu da tüzel kişilerin cezai sorumluluğudur. Anayasa ile güvence altına alınmış olan ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi gereğince yalnızca gerçek kişiler hakkında ceza yaptırımına hükmedilebilir. Dolayısıyla tüzel kişilerin, fiil ehliyetinden, isnat yeteneğinden ya da kusurundan bahsetmek mümkün olmadığından ötürü işlenen bir suç sebebiyle tüzel kişiler hakkında cezai yaptırım uygulanması mümkün değildir ve bunlar suçun faili olarak kabul edilemezler.

 

Fakat bu durum, tüzel kişiker hakkında güvenlik tedbirlerinin uygulanmasına engel olmayacaktır. Çünkü tüzel kişiler, toplum yaşantısını olumsuz yönde etkileyebilecek faaliyette bulunabilecekleri gibi mevzuata aykırı hareket ederek haksız kazanç elde edebilirler. Bu sebeple TCK m.20’de ceza sorumluluğunun şahsi olduğu belirtilmekle beraber suç dolayısıyla kanunda öngörülmüş olan güvenlik tedbirlerinin de saklı olduğu belirtilmiştir.Ceza hukukunun alanı dışında tüzel kişilere idari bir yaptırım olarak para cezası verilmesi mümkündür. Bu bir güvenlik tedbiri değil; idari bir yaptırım olarak karşımıza çıkmaktadır. Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine başvurulması ile suçtan yararlanmış olan tüzel kişinin sorumluluktan kaçmasının önüne geçilmiş olur ve toplum, söz konusu suçlardan korunmuş olur.

 

Tüzel Kişi Yöneticilerinin Cezai Sorumluluğu

Tüzel kişi yöneticilerinin cezai sorumluluğu konusunu ele alırken TCK m.20’de yer alan cezaların şahsiliği prensibini dikkate alacağız. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi gereğince suç faili cezadan bizzat sorumlu olacaktır ve failin dışındaki üçüncü kişiler suç olarak nitelendirilen davranışlar sebebiyle cezalandırılmacaktır.  Dolayısıyla şunu söyleyebiliriz ki tüzel kişi yöneticileri, kendi işlemiş oldukları suçlardan dolayı sorumluluğu bizzat kendileri üstlenmek durumundadırlar.

 

Tüzel kişiliğin cezai sorumluluğu yoktur; fakat yöneticilerin gerçek kişi olması sebebiyle elbette ki cezai sorumlulukları mevcuttur. Ancak şunu da belirtmeliyiz ki örneğin bir limited şirkette kanuni temsilcilerin birden fazla olması halinde tüm temsilcilerin söz konusu suç bakımından sorumlu olması cezaların şahsiliği ilkesine ters düşecektir.Bu nedenle cezai sorumluluk tüm temsilcilere değil; fiilin ayrıntılarına hakım olan ve fiilin oluşumunda rol oynayan temsilcilere ait olacaktır.

 

Bu yazıyı sosyal medyada paylaşın, herkes bilgilensin:
1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (No Ratings Yet)
Loading...

Leave a Reply