Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi Yasası

  1. Topo Hukuk
  2. Ceza Hukuku
  3. Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi Yasası
Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi Yasası

Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi

Etkin pişmanlık, konuyla ilgili olarak etkin pişmanlık yasası olarak bilinen TCK kapsamında düzenleme altına alınmıştır. Etkin pişmanlık kavramı failin, icra hareketlerini tamamladıktan sonra ortaya çıkan ve cezasında ya indirim yapılmasını ya da hiç ceza verilmemesini gerektiren halleri ifade etmektedir. Etkin pişmanlık sebebiyle cezada indirime gidilmesi için suçun icra hareketlerinin sona ermesi şarttır. Failin cezasında bundan sonra ortaya çıkan bazı haller dolayısıyla indirim yapılmaktadır. 

Etkin pişmanlık sebebine dayanarak cezada indirime gidilebilmesi için Kanunun özel olarak etkin pişmanlık hükmü düzenlemiş olması gerekmektedir. Bu anlamda TCK kapsamında her suç tipine uygulanacak genel bir etkin pişmanlık hükmü barındırmamaktadır. Etkin pişmanlığın uygulanabilmesi bir suç hakkında buna ilişkin bir etkin pişmanlık düzenlemesi varsa bu düzenlemede belirtilen şartlara göre yapılmaktadır.

Etkin pişmanlık soruşturma veya kovuşturma aşamasında gösterilebilir. Kanun düzenlediği maddelere göre hangi oranda cezada indirim yapılacağını belirlemiş, bazı hallerde ceza verilmekten vazgeçileceği öngörülmüştür.

Etkin Pişmanlık Sebebiyle Ceza İndiriminden Nasıl Yararlanılır?

Etkin pişmanlık sebebiyle ceza indiriminden yararlanma iki şekilde mümkün olabilir: suçu ortaya çıkarma, zarar görenin zararını giderme. Suçu ortaya çıkarma esasen yalnızca suçu değil suç ortaklarını ele verme, suçu ortaya çıkarılmasından önce yetkililere haber verme,suça azmettiren ya da işlenmesine yardımcı olan kimselerin açığa çıkmasını sağlamayı ifade etmektedir. Buna örnek olarak TCK m.221 düzenlemesi ele alınabilir. Buna göre daha suç işleme amacıyla örgüt kurma suçuna ilişkin soruşturma başlamadan ve bununla birlikte örgüt amacı doğrultusunda suç işlenmeden örgütü dağıtan veya örgütün dağılmasını sağlayan kurucu ve yöneticiler ceza almayacaktır.

İkinci olarak özellikle malvarlığına karşı suçlarda karşımıza çıkan zararın tamamen giderilmesi ile aynen iade etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanmayı sağlamaktadır. Ancak aynen iade veya zararın tazmini failin kendi hür iradesinden kaynaklanmalıdır. Etkin pişmanlık için temel şart failin elinde olmayan sebeplerle değil de kendi serbest iradesiyle pişmanlık göstererek bu davranışı sergilemesidir.

Kimler Etkin Pişmanlıktan Faydalanabilir?

Etkin pişmanlık hükümlerinden suç fiilini işleyen fail, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılması öngörülen suça azmettiren veya suçun işlenmesine yardım eden kimse faydalanabilir.

Fail kavramı suçu işleyen kimseyi ifade eder. Kanunda suçun kanuni tanımında yer alan fiili gerçekleştiren kimse olarak tanımlanmıştır. Suça azmettiren ise aklında bir suç işleme düşüncesi olmayan kimsenin ikna edilerek belirli bir suçu işlemeye karar vermesine yol açandır. Diğer bir ifadeyle azmettirme olmadan suç işlemeyecek bir kimsenin aklına bir suçu işleme düşüncesinin sokulması ve işlemesinin sağlanmasıdır. Burada da azmettiren suçu işlemiş gibi cezalandırılacağından, etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanması öngörülmüştür. Suçun işlenmesine yardım etmek davranışının hangi koşullarda gerçekleşmiş sayılacağı ise Kanunda sayılmıştır. Temel olarak bir suçun işlenmesine maddi veya manevi anlamda katkı sağlanmasıdır. Kanunda suç işlemeye teşvik veya bu kararı kuvvetlendirme, suç işlendikten sonra yardımda bulunma vaadi, suçun işlenmesinde yol gösterme, gerekli araçları sağlama, suçun icrasını kolaylaştırma davranışlarının yardım etme olarak değerlendirileceği belirtilmiştir.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta iştirak halinde işlenen suçlarda kimin etkin pişmanlıktan yararlanacağıdır. İştirak halinde işlenen suçlarda faiillerden yalnız etkin pişmanlık göstereni bu hükümlerden yararlanabilecek, diğerleri yararlanamayacaktır.

Etkin Pişmanlık Ceza İndirimi Hangi Suçlarda Uygulanıyor?

Etkin pişmanlık hükümleri yukarıda da belirtmiş olduğumuz üzere TCK’da dağınık halde ve belirli bazı suç tiplerinden sonra yeni bir madde ile hüküm altına alınmaktadır. Her suç için etkin pişmanlık hükmünün uygulanabileceği genel bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu noktada hangi suçlarda etkin pişmanlık ceza indiriminin uygulanacağından bahsetmek gereklidir. Etkin pişmanlık hükümlerinden ilki TCK m.93’tür. Bu madde uyarınca 93.maddede öngörülen organ ve doku ticareti suçunun faili olarak organ ve dokularını satan kimse etkin pişmanlıktan yararlanabilecektir. İkinci olarak TCK 168.maddesine bakmak gerekir. Bu madde uyarınca:

  • Hırsızlık,
  • Mala zarar verme,
  • Güveni kötüye kullanma,
  • Dolandırıcılık,
  • Hileli iflas,
  • Taksirli iflas
  • Yağma
  • Karşılıksız yararlanma suçlarını işleyen fail etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilecektir. TCK m.221 uyarınca suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu da etkin pişmanlık kapsamındadır. TCK m. 248 uyarınca zimmet, m.254 uyarınca rüşvet, m.269 uyarınca iftira, m.273 uyarınca yalan tanıklık suçları hakkında etkin pişmanlık ceza indirimi mümkün olabilmektedir. TCK m.293’te ise hükümlü veya tutuklunun kaçtıktan sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olması suretiyle etkin pişmanlık ceza indriminden faydalanabileceği hüküm altına alınmıştır.

Bilişim Suçu ve Etkin Pişmanlık

Bilişim suçları TCK’nın Bilişim Alanında Suçlar başlığı altında düzenlenmiştir. Bu suçlar:

  • Bilişim Sistemine Girme,
  • Sistemi Engelleme, Bozma, Verileri Yok Etme veya Değiştirme,
  • Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması,
  • Yasak Cihaz ve Programlar olarak belirlenmiştir. Bilişim suçlarından banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılmasının düzenlendiği m. 245/5’te etkin pişmanlığa ilişkin bir düzenleme bulunmaktadır. Buna göre ilgili maddenin ilk fıkrası kapsamına giren fiillere ilişkin ceza indirimi, TCK’nın malvarlığına karşı suçlar ile ilgili etkin pişmanlık hükümleri ile uygulanacaktır. TCK 245/1 uyarınca başkasına ait banka veya kredi kartını ele geçirme, elinde bulundurma, izinsiz olarak kartı kullanarak veya kullandırarak yarar sağlama fiilleri suç oluşturur. Burada kartın nasıl ve ne surette ele geçirildiğinin bir önemi bulunmamaktadır. Ele geçirme dışında kart sahibinin yahut kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın kartın kullanılması veya kullandırılması suretiyle yarar sağlama da suç teşkil etmektedir. Bu yarar sağlama failin kendisine olabileceği gibi bir başkasına da olabilir. Normal şartlarda anılan bu hallerde fail hakkında üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunacaktır. Fakat maddenin 5. fıkrası yollamasıyla etkin pişmanlık halinde TCK m.168’e göre indirime gidilecektir. Madde 168 uyarınca uygulanacak etkin pişmanlık hükmüne göre soruşturma evresinde etkin pişmanlık gösteren failin cezası üçte ikisine, kovuşturma evresinde ise yarısına kadar indirilecektir.

Mala Zarar Verme Suçu Etkin Pişmanlık

Etkin pişmanlık yasasının kendisini en aktif olarak gösterdiği alan malvarlığına karşı suçlardır. Mala zarar verme de bu suçlar arasında yer almaktadır. TCK’nın 151.maddesinde düzenlenen mala zarar verme suçunun konusu başkasının taşınır veya taşınmaz malı veya sahipli bir hayvandır. Mala zarar verme suçu eşyanın kısmen veya tamamen yıkılması, tahrip edilmesi, yok edilmesi, bozulması, kullanılamaz hale gelmesi, kirletilmesi, haksız olarak sahipli hayvanın öldürülmesi veya işe yaramayacak hale getirilmesi veya değerinin azalmasına sebep olunması suretiyle işlenebilir. Anılan bu fiillerin işlenmesi ile suç tamamlanmış sayılır. Suç tamamlandıktan sonra ve bu suça ilişkin kovuşturma başlamadan önce mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen giderme halinde cezada indirime gidilir. Suça konu fiil daha soruşturma aşamasında olduğundan veya hakkında soruşturma henüz başlatılmadığından yapılacak indirim cezanın üçte ikisi kadardır. Bu pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce gösterilirse cezada yarı oranında indirime gidilecektir.

Hakaret Suçu ve Etkin Pişmanlık

Hakaret bir kişiye, onun onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiilin veya olgunun isnat edilmesiyle ya da sövmek suretiyle kişinin bu değerlerine saldırma fiilidir. TCK 125.maddede hakaret fiili suç olarak düzenlenmiştir.

Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulana bilmesi için Kanunda o suç için özel olarak etkin pişmanlık ceza indiriminin öngörülmüş olması gerekmektedir. TCK’da hakaret suçuna ilişkin böyle bir etkin pişmanlık düzenlemesi bulunmamaktadır. Ancak bu suça ilişkin ceza indirimlerinin uygulandığı hükümler bulunabilmektedir. TCK m.129 bu ceza indirimlerine bir örnek olarak verilebilir. İlgili hükme göre haksız fiile karşı işlenen hakaret suçunda ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza verilmekten vazgeçilebilir. Ancak hakaret fiili kasten yaralamaya tepki olarak işlenmişse bu durumda ceza verilmeyecektir. Bununla birlikte karşılıklı işlenen hakaret fiilinde de olayın mahiyeti göz önünde bulundurulacak ve cezada üçte birine kadar indirim yapılabilecektir. Bununla birlikte karşılıklı hakaret halinde de ceza verilmekten vazgeçilebilir.

İrtikap Suçu ve Etkin Pişmanlık

İrtikap görevinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle kamu görevlisinin kendisine veyahut başkasına yarar sağlanması ya da bunun vaadinde bulunulmasına bir kimseyi icbar etmesi, zorlamasıdır. Madde metninden anlaşıldığı üzere yalnızca fail bakımından özgü suç olup yalnız kamu görevlisi tarafından işlenebilmektedir.

İrtikap suçuna ilişkin etkin pişmanlık yasasında öngörülen bir hüküm bulunmamaktadır. Yukarıda da belirttiğimiz üzere bir suç hakkında failin etkin pişmanlıktan yararlanabilmesi için Kanunda buna ilişkin bir düzenlemenin bulunması gerekir. Dolayısıyla bu suça ilişkin etkin pişmanlık sebebiyle cezada indirime gidilmesi mümkün görünmemektedir.

Hırsızlık Etkin Pişmanlık

Hırsızlık etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabileceği malvarlığına karşı suçlardan bir diğeridir. Hırsızlık bir suç tipi olarak zilyedinin rızası olmadan başkasına ait bir malı yarar sağlama amacı güderek bulunduğu yerden almayı ifade etmektedir. Hırsızlık suçunun konusu ancak taşınır mallar olabilir. TCK’nın 141.147.maddeleri arasında düzenlenen hırsızlık etkin pişmanlık hükümlerine tabi bir suç tipidir. Malvarlığına karşı suçlara ilişkin etkin pişmanlık hükümleri TCK 168’de düzenlenmiştir. Bu hükme göre hırsızlık suçunun faili, azmettireni veya suça yardım edeni soruşturma aşamasında pişmanlık gösterirse cezası üçte ikisine kadar indirilecektir. Bunun için aynen iade veya zararın tamamen giderilmesi gerekmektedir. Bu pişmanlık kovuşturma aşamasında hüküm verilmeden önce gösterilirse verilecek ceza yarısına kadar indirilecektir.

Makale Yararlı mıydı?

Oylamak için yıldıza tıklayın

Ortalama oy / 5. Oy sayısı:

Yararlı bulmadığınız için üzgünüz

Bu makaleyi geribildirimlerinizle daha iyi hale getirmek isteriz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Fill out this field
Fill out this field
Lütfen geçerli bir e-posta adresi girin.
You need to agree with the terms to proceed

* Telefon numaranız yayınlanmayacaktır.

Menü