İptal ve Tam Yargı Davaları

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun ikinci maddesinde idari dava türleri şu şekilde sayılmıştır:

  • İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
  • İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları,
  • Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.

İptal ve tam yargı davası olmak üzere iki tür davanın düzenlendiğini söylemek mümkündür.

İptal Ve Tam Yargı Davaları Nedir?

İptal davası; bir idari işlemin hukuka aykırılık iddiası ile idare mahkemesi tarafından iptali için açılan bir davadır. İptal davası karmaşık olmayan ve kolay işleyen niteliğiyle yargısal bir denetim yolu olarak öngörülmüştür. Bir diğer yandan idari işlemler yasallık karinesinden yararlanır ve idari işlemlerin hukuka uygun olduğu varsayılır. İdari davalar sayesinde idarenin işlem ve eylemlerinin hukuka uygunluğu yargısal yolla denetlenir. Bu sayede kamu hizmetlerinin hukuk kurallarına ve hizmetin gereklerine uygun bir biçimde gerçekleştirilmesi sağlanır. İptal davalarının özelliklerinden biri mahkemenin verdiği iptal kararının dava konusu işlemi ilk yapıldığı andan itibaren ortadan kaldıracak şekilde sonuçlanmasıdır. Farklı bir deyimle ifade etmek gerekirse iptal kararı ile idari işlemin bütün hüküm ve sonuçları geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılır. İdari yargıda iptal davalarında genel görevli mahkemeler idare mahkemeleridir.

Tam yargı davası; idarenin herhangi bir işlemi, eylemi veya ihmali sebebiyle kişilerin ihlal edilen haklarının yerine getirilmesi veya uğradıkları zararların giderilmesine yönelik olarak açılan davalardır. Tam yargı davası özel hukuktaki tazminat veya alacak davasına benzer nitelik taşımaktadır. Ancak burada dava idare aleyhine açılır. Bu sebeple tam yargı davalarının idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan zararların tazmin edildiği tazminat davaları olarak tanımlanması mümkündür. Tam yargı davası kişisel hakları doğrudan zarar gören kişi tarafından açılabilecektir. Tam yargı davalarında genel görevli yargı yeri idare mahkemeleridir.

İptal Ve Tam Yargı Davaları Farkları

İptal ve tam yargı davası arasında birtakım benzerlikler ile farklılıklar bulunmaktadır. İlk olarak ifade etmek gerekir ki her iki dava türüne de aynı yargılama yöntemi uygulanmaktadır. Farklılıklar ise şöyle açıklanabilir:

  • Tam yargı davalarını iptal davalarından ayıran önemli bir özellik tam yargı davalarının kişisel hakkın tazminine yönelik olmasıdır. İptal davalarında işlemlerin hukuka uygun olup olmadığı incelendiği için verilen kararlardan iptal edilen işlemle ilgili herkes yararlanabilmektedir. Ancak tam yargı davalarında verilen kararlar yalnızca davanın tarafları bakımından sonuç doğurmaktadır.
  • İptal davası objektif tam yargı davası ise sübjektif niteliktedir.
  • İptal davasının açılabilmesi için bir menfaatin ihlal edilmiş olması yeterli görülmüştür. Fakat tam yargı davalarında idarenin işlem ve eylemi sebebiyle davacının maddi veya manevi zarara uğrayıp uğramadığı araştırılmaktadır.
  • Tam yargı davalarına idarenin tek yanlı işlemleri, eylemleri veya idari sözleşmeler konu olabilirken iptal davalarında yalnızca idarenin tek taraflı işlemleri konu olmaktadır.

İptal Ve Tam Yargı Davası Birlikte Açılması

İptal ve tam yargı davasının birlikte açılması İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 12. Maddesinde açıklanmıştır. Kanun hükmü uyarınca ilgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştay’a, vergi ve idare mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açma imkanına sahiptir. Ayrıca ilk olarak iptal davası açılarak bu davanın karara bağlanmasından sonra da tam yargı davasının açılması mümkündür. İptal davası idarenin tek taraflı işlemlerine karşı açılabilmektedir bu sebeple iptal ve tam yargı davalarının birlikte açılması yalnızca idari işlemlerin söz konusu olduğu durumlarda mümkündür.

İptal Davasının Tam Yargı Davasına Dönüşmesi

İptal davasının tam yargı davasına dönüşmesi ile bahsedilen husus yukarıda da değindiğimiz gibi önce iptal davasının açılması ve karara bağlanması bunun ardından ise tam yargı davasının açılmasıdır. Kanun maddesine baktığımızda iptal davasının karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya verilen karar doğrultusunda kanun yollarına başvurulması ihtimalinde verilecek yeni kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılması mümkündür. Kararın tebliğini izleyen günden itibaren 60 günlük sürede tam yargı davası açılabilmektedir. Yine aynı şekilde bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılması mümkündür.

İdari işlemden kaynaklanan zararın her zaman kesin ve belirlenebilir olmaması sebebiyle ilgililerin önce işlemin iptalini dava etmesi ardından da kesinleşen zararların tazminini istemeleri daha uygun bir yoldur. Burada belirtmek gerekir ki tam yargı davasının açılabilmesi için önceden açılan iptal davasının davacı lehine sonuçlanmış olması gerekli değildir. İptal davasının reddedilmiş olması idarenin sorumluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.

İdari Yargılama Usulü Kanunu idari işlemler sebebiyle yaşanan hak ihlallerinde ilgililere iptal ve tam yargı davasını birlikte açma hakkını ya da önce iptal davasının açılarak neticelenmesinden sonra tam yargı davasını açma hakkını düzenlemektedir.

İptal Ve Tam Yargı Davası Dilekçesi

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda iptal davası açılması için öngörülen süre (özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde) Danıştay’da ve idare mahkemelerinde 60, vergi mahkemelerinde 30 gündür. İvedi yargılama usulü kapsamındaki davalarda süre 30 gün, merkezi ve ortak sınavlara ilişkin davalarda ise 10 gündür. Yokluk derecesinde hukuka aykırı işlemlere karşı ise her zaman dava açma hakkı saklıdır. İdari işlemlere karşı yargı yoluna başvurulmasından öce uyuşmazlığın çözümü için idareye başvurarak söz konusu işlemin gözden geçirilmesini talep etmek mümkündür. İlgililer iptal davasının açılması için idare hukuku alanında uzman bir avukata vekalet vererek dava süresi içerisinde dilekçe yazılmasını talep edebilirler.

Tam yargı davası açma süresi zarara yol açan işlem veya eylem ile zararın kapsamının öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar. İdari eylemler sebebiyle hakları ihlal edilmiş olan kimseler idari dava açmadan önce, bu eylemleri öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her halde eylem tarihinden 5 yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerekmektedir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde ya da istek hakkında 60 gün içerisinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılabilir. Dava dilekçesi kural olarak davanın açılacağı mahkeme başkanlığına sunulur.

İptal Ve Tam Yargı Davası Örnekleri

İptal ve tam yargı davalarıyla uygulamada sıkça karşılaşılmaktadır. Tam yargı davalarına trafik kazalarından kaynaklanan tazminat davaları, kazı çalışmalarının sebep olduğu hak ihlalleri ve doktor hatası (malpraktis) hizmet kusurları sebebiyle açılan tazminat davaları örnek olarak gösterilebilir.

İptal davasına bir örnek vermek gerekirse: üniversite rektörlerinin atanmaları üç aşamalı bir işlemdir. Öğretim üyelerince altı adayın belirlendiği seçim; Yükseköğretim Kurulu’nun altı adaydna üçünü Cumhurbaşkanı’na sunması ve Cumhurbaşkanı’nın atama işlemi. Öğretim üyelerinin seçiminde veya Yükseköğretim Kurulu’nun aday gösterme işleminde hukuka aykırılık bulunması halinde bu işlemler hazırlık işlemleri olmasına rağmen dava edilebilirler.

Topo Hukuk Bürosu idare hukukuna ilişkin konularda müvekkillerine uzman avukatlar aracılığıyla yasal destek sunmaktadır. İnternet sitemiz üzerinden danışma formunu doldurarak ya da  info@topo.av.tr adresinden ekibimize ulaşabilirsiniz.

Makale Yararlı mıydı?

Oylamak için yıldıza tıklayın

Ortalama oy / 5. Oy sayısı:

Yararlı bulmadığınız için üzgünüz

Bu makaleyi geribildirimlerinizle daha iyi hale getirmek isteriz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Fill out this field
Fill out this field
Lütfen geçerli bir e-posta adresi girin.
You need to agree with the terms to proceed

* Telefon numaranız yayınlanmayacaktır.

Menü